İmparator yerine diktatör, tek adam, kral, başkan, sultan... gibi unvan isimlerini de kullanabilirdik. Fakat asıl metindeki kullanıma sadakatimiz bizi tahrifattan alıkoydu. Tarihçi Cornelius Tacitus hazretlerinin "Julius Agricola'nın Hayatı" anlatısında Roma imparatoru Nerva Trajen (Marcus Ulpius Nerva Traianus; yaygın adıyla Trajan; MS. 53-117)'den bahseder. Kayıtlarda "Roma İmparatorluğu'nun beş iyi imparatorundan ikincisi" olarak anılan Trajen'den bahsederken Tacitus, imparatorun iki dönemi arasındaki birbirine zıt iki uç noktaya temas eder. İlki, göreve başladığı ilk yıllarda o zamana kadar "yanyana gelememiş iki şeyi, imparatorluk ile özgürlüğü birleştirmiş" olmasıydı. İkinci uç nokta ise yıllar geçtikçe işlerin kötüye gitmesiyle ilgiliydi. Daha çok da bu kötü gidişatın insan hayatına olan negatif etkisiydi. Tacitus'tan bir cümleyle dalı budaklandıralım: "... Birçokları hem de en canlı ve çalışkan olanlar da imparatorun azgınlığına kurban gittiler.Romalı bir general olan Agricola'nın (Gneeus Iulius Agricola, MS. 40-93) hayatını anlatırken İmparator Trajen'le ilgili başka hangi detaylara girdi Tacitus, bu yazımız bağlamında detaylandıramıyoruz. Fakat kaynaklar Tacitus'un Trajen'e genel olarak ılımlı yaklaştığını, onun gelişiyle "otokratik kuralların biteceği"ne dair bir umut taşıdığını, bununla birlikte insanların yine ancak "dalkavukluk" yapmak zorunda kalacakları hususunda endişeleri bulunduğunu yazar. İşte bizim Macaristan'ın şöhretli roman, öykü ve oyun yazarı, şair Tibor Déry (1894-1978)'nin Niki romanına, romanın başına aldığı epigraftan öğrendiğimiz kadarıyla, Tacitus endişelerinde haklı çıkmış. Öyle ya, imparatorluğun azgınlığı pek çok canın kurban olmasına yol açmış! (Devam edeceğiz!)
20. yüzyıl Macar edebiyatının en saygın ve tartışmalı isimlerinden biriydi. 1956 devrimindeki rolü nedeniyle hapse atıldı.
