LİRİK DERGİSİ OCAK 2018 ŞİİRLERİ

“Yürekte bukağı, zihinde nal, koşuyoruz koşmamaya…” mottosuyla yayımlanan Lirik dergisinin XIX. Sayısı şiirlerini baştan sona okuduk.
Adı üstünde, Lirik, bir şiir dergisi. Üç beş görsel materyal ve bir, hadi iki olsun, hikâye hariç… Dolayısıyla 60 sayfalık içeriğin pek çoğu manzum metinle yüklü…
Lirik’te beğendiğim ilk şiir Yunus Kemal’in “At” şiiri. Bir kayıt düşmekle yalnız: “Tanpınar sesi var.” demişim şiirin kenarına:
“gidilmemiş birçok yer gibi
yüzüme bakıp çiziyorum haritanı
senden bana yaprakların düşüşü
uzaktır at koşturduğum yollar için” (s. 2)

Hemen ardından gelen “Fısılda” şiirinde ise şunları söylemiş Onur Yüksel:
“kapanın kapına kapılmışım
bilirim eşiğinin mermer tadını
al katla beni kaldır kenara istifle şuracığında
üstüme mor şalını ört
kirpiklerinden doğ yüzüme
beni acıyan yerlerimden öp
sonra fısılda adımı”
Burada canım Cemal Süreya’dan bahsetmek istiyor ama, hadi kalsın…
Cemal Süreya’ya mahsus tutum Serkan Atalay’ın “Adına Yolculuk” şiirinde de sürüyor sanki:
“Okuma bilmiyor adını söylüyorum
Biraz H biraz Hayal, biraz Ü biraz Üryan” (s. 8 )
Buraya kadar anlaşılmış olmalı, Lirik’te öyle dört başı mamur bir şiir yok; ne yek ahenk, ne yek avaz!
Bundan sonrası da öyle. Ya bir dize, ya birkaç:
Oğuzhan Duru’nun “Durağan”ından:
“siyahsa benim beyazsa kış
üç  tahta diyor; alamıyoruz” (s. 27)
Mete Karaoğlu’nun “Ulaştığım Dağda Bulduğum Taş” şiirinden:
“nasıl oldu dediler buraya böyle bir engebeyi taşıdın da
Bedenimden bahsettiler engebe diye” (s. 46)

Ziya Boz’un “Beni Öldürün” şiiri ise şöyle bitiyor:
“hırpalanmış son yaz kahveleri gibi içim
bir bardak çay verseler ağlayacağım” (s. 51)
Lirik’te ustalardan yapılmış alıntılar bulunduğunu, bunun şiir adına sevindirici bir şey olduğunu kaydetmeliyim: Hacı Fâik Bey, Nâzım Hikmet, Cahit Zarifoğlu…

GÜVERCİNİM NEREDE?

Erkenden, daha herkes uykudayken, daha herkes çokça uyuyacakken çıktım kapıdan. Sokak soğuk muydu? Olsun. Kimsesizlik mi egemendi ortalığa. Ne güzel. Al başını, hürriyet efendim, hürriyet!..

Yürüdüm. Yürüdükçe aydınlanan bir dünya çıktı karşıma. İçimde gelişen bu yeni dünya, biraz sonra kararacak mıydı? Pek güven duymamalı mıydı? Her şey,  her an ters yüz olabilir miydi?

Kuşku duyulmayacak kadar evet!.. Ama bütün bu varsayımları şurada anacak ne var sanki?

Olumsuzluğa doğru yürüyen düşüncelerimi dönüştüren, daha doğrusu olumsuzluğu gidermemekle birlikte, farklı bir alana kaydıran, üç beş öğrenci oldu. Zira, ellerinde şu hepimizin bildiği el arabaları (tornet) ile yakındaki mahalle pazarına doğru güle eğlene yürüyorlardı. Belli ki tornetçilik yapacaklar. Yani, alışveriş yapan pazar müşterisinin mallarını, ekmek parası deyip, taşıyıverecekler. Biraz abartalım: İstatistiklere sığmayacak kadar çoktur bu çocuklar buralarda. Bir süre onların dünyası ile hemhâl oldum, yürüdüm.

Elimde kitap, fotokopi edilmiş dil testleri, gazeteler, yakışıyor muyum bu dili kırılmış pazara? Güvercin pazarı! Henüz tam teşekkül etmemiş. Bir iki kümeden oluşan az sayıda bir meraklı topluluğu. Onlardan daha da az,  güvercin sahipleri ve müşteriler. Çoktandır bildiğim, fakat gelip geçerken bir göz dahi atmadığım bu mekâna hangi ayaklar getirdi beni?

Hatırlıyorum, bir kez de, yine nasıl olduysa, kapısında “Güvercin Sevenler Derneği” tabelası asılı duran bir kahvehaneden içeriye  girdirmişti aynı ayaklar bu baş ve gövdeyi.  O zaman da ilginç olaylar takılmıştı gözlerime.

İşte kesilmiyor ardı arkası. O olaydan şu hatıraya, bu günden, başka bir ânâ... Birbirlerini kovalıyorlar. Bakın işte, şimdi de Abdurrahim geliyor aklıma. Öyle ya, o olsaydı, durur muydu? Güvercinlerin macerasını anlatırdı. Güvercin türlerini, uçuşlarını, kaçışlarını... Güvercin ve güvercincilik üstüne türlü hikâyeler bulunmaktaydı onun hazinesinde...

Güvercin pazarı kalabalıklaşır ve pazarlıklar kızışırken ben hâlâ başka şeylerin peşindeyim: Neymiş efendim, hem “din”ler, hem de edebiyatlar büyük önemler vermekteymiş güvercine. Edebiyatların en gözde kuşlarından oluşu bir yana, “din”ler de paylaşamamış onu. Şu birkaç örneği ekleyiverelim yeri gelmişken: Hz. Nuh, tufandan sonra ortalığın kuruyup kurumadığını anlamak için üç defa uçurur güvercini. Üçüncüde geri gelmeyen güvercin, Nuh aleyhisselamın ve gemisindeki canlıların tekrar karaya dönmesine vesile olur. Hristiyanlar güvercine “kutsal ruh” gözüyle bakarlar. Ya İslâm’da?

İslâm, hak eden bütün eşhasa olduğu gibi, güvercine de gereken önemi vermiştir: Günahsız bir yaratıktır güvercin. Efendimiz (S.A.V) ’in hicret vakti mağarada saklanması sırasında, kurduğu yuva ve yumurtaları ile güvercin,  müşriklerin geri dönmesine yol açar. Birçok müslüman, daha başka sebeplerden ötürü de ona ayrı makamlar ayırırlar gönüllerinde... Güvercinin avlanması, yenmesi, beslenmesi vb. de bu yüzden pek hoş karşılanmaz...

Divan şiirindeki adı ikidir güvercinin:  Kebûter, hamâm...

Uçuşu, halhal takması, etinin kebab edilmesi, postacılıkta kullanılması ile bu şiirdeki yerini almıştır. Aşk, akıl, gönül, sevgili, saç gibi unsurlar için benzetme öğesi olmuştur. Bir çeşni olsun diyedir, aldı şair:

“Firâk-nâme-i derdüm cenâhına ericek

Kebûterün gözüne bağrı kanı gelmedi mi”

(Hayâlî Bey)

Güvercin edebiyatı içimde fırtına estire dursun, gelişmelere değinmeliyim:

Pazar, güvercin pazarı kalabalıklaşıyor.

Ellerinde karton kutular, birbirini izleyen güvercin satıcıları, güvercin alıcıları...

Pazarlıklar artıyor. El değiştiren, elden ele geçen can kuşları.

Yer yer sertleşmeler? Olurdu, olmazdı; azdı, fazlaydı; değeriydi, değildi...

Derken gözümün dibinde gelişen bir olay: Bu işe yeni başlamış olduğu her halinden belli olan, on beş, bilemedim on altı yaşlarındaki bir çocuk. Genç veya delikanlı demeliydim belki. Ama onun davranışı, duruşu, olaydaki tavrı ile henüz çocuk. Dört güvercini var, küçük bir bisküvi kolisinin içinde...

Çevresindeki kalabalığın içinde ben, diğer meraklılar ve bir müşteri. Şimdi suretini çizeceğim müşteri kılıklının iş ortakları da olabilir o anda orada.

Müşteri kılıklı, diyerek yapacağım tasvir hakkında da ipucu vermiş oluyorum: Ağzından köpükler akıyor. Ayrı zamanlarda tıraşlanmış, fakat iyice uzamış ve birbirine girmiş bıyık ve kirli sakalları ile, kelleden fırlayıverecekmiş gibi duran, daha doğrusu hiç durmayan gözleri ile, tehditkâr sözleri ile... bir hayvan irisi.

10 paraya gitmesi gereken üç güvercini, birisini boynu dönmüş diyerek, diğerini uçuş bakımından beğenmeyerek, sonuncusunu ise renk açısından hakîr görerek, işte bu kılıksız,  küfreder gibi bir pazarlık da yaptıktan sonra, 5 paraya götürüyor. Bereket ki 5 paraya götürüyor diyebilirsiniz. El koyabilirdi diyebilirsiniz. Buna da şükür, dediniz...

Anasının kuzusu yeni yetme, beşliği istemeye istemeye, cebine koydu. Zulme uğramış olmanın hüznü, hayır hayır, çaresizliği vardı yüzünde. Başını ve gözlerini yere indirdi, yavaşça çekip gitti oradan...

Benim gibi, olaya tanıklık eden, ama bu güvercin pazarını her hafta ziyaret eden bir genç devreye giriyor yazımızın burasında. Yazık oldu, diyor. Değerlerine yakın bir ücreti bari alabilseydi çocuk. Ama alamazdı. Çünkü şu kılıksız ve adamları, iyi biliyorlar işi. Tam bir şirket kurmuşlar. Bir takım oluşturmuşlar. Bir çete... Ankara’dan geliyorlar her hafta buraya. Buradan 1’e aldıklarını, Ankara’da 10’a...

Pes! Bağır kanımız bizim de gözümüze gelmemiş midir? Pes! İşin içine Ankara girmemiş midir?

Likâ Edebiyat, S. 10 (1 Ocak 1999), s. 4.

JOSEPHA HİCKEV'İN NE KADAR DOLARI VARDI?

Mühim bir soru soruyorum, lütfen hassasiyetinizi esirgemeyin!

Josepha Hickev'in ne kadar doları vardı?

Bu sorunun yanıtını bulmanız çok zor değil. Zira 250 saniyelik şu linkte yatıyor: 562...

Linkte  Fransız yönetmen Louis Leterrier'in yönettiği 2013 ABD yapımı Sihirbazlar Çetesi filminin kısa bir bölümü var. (Vardı. Biz link verdikten kısa bir süre sonra engelli hale geldi!) 2013'de vizyona giren bu gerilim filminde, uluslararası bir oyuncu kadrosu rol aldı. İşte oyuncu kadrosundan bir seçme: Jesse Eisenberg, Mark Ruffalo, Woody Harrelson, Mélanie Laurent, Isla Fisher, Dave Franco, Common, Michael Caine, Morgan Freeman... 

İzlediyseniz devam edelim. (İzleyemediniz! Öyleyse kısa bir özet!) Bu kısa bölümün özetini sunalım: Dört kişilik çete, tıklım tıklım dolu olan bir salonda gösteri yapmaktadır. İzleyicilerden bazılarına gelişigüzel banka hesaplarındaki birikimleri sorulur. Böylece bir kaç kişinin hesap bakiyesi tespit edilir. Akabinde yapılan bir illüzyon ile, bu bakiyelerin değiştiği görülür. Sözgelimi, üstte fotoğrafını sunduğumuz (filmdeki adıyla) Josepha Hickev'in hesabındaki 562 dolar (Bunu bir kenarda tutalım.) 1562 dolara çıkar. Bir başkasının hesabı ise, o kadar azalmıştır. Evet, sihirbazların gücü, yüklü bir parayı, bir hesaptan başka bir hesaba transfer edebilmiştir. 

İsterseniz şimdi de şu haberi okuyalım: 460 bin...

62'den Tavşan

Kişisel Verileri Korumak...

Adı: kvKK 62 

Silah kime doğrultuldu?

SİZDE DE BİR SİTNİKOV YAŞIYOR MU?

  

       O da neymiş diyenleriniz olabilir. Olacak elbet! Biz de açıklayacağız:

Suçlama olarak kabul edenleriniz de olabilir. Olsun! Biz, açıklayacağız:

Sorarak başlayacağız: Siz o musunuz? Sitnikov!

Sitnikov: Turgenyev’in tuzu kuru bir veledi. Babalar ve Oğullar’ın ikinci dereceden, fakat önemli bir kahramanı.

Biraz daha mı açacağız? Biraz değil, pek çok.

Açalım: Sitnikov, romanın asıl kahramanlarından Bazarov’un eski bir öğrencisi. Arkadiy’den önceki çömezi. Nihilizmin ilk mağlubiyeti onunla mı oluyor acaba?

“Her yanı yalanmış” gibi bir yüz, “gergin, donuk ve kaygılı” bir görünüş. “Şaşkınlık dolu gözlerle ürkek ürkek bakar.” Baksın bakalım. Nedir sebebi, “gülüşü huzursuz, kısa ve madenî seslidir.”

Tornadan geçmiş bir kişidir Sitnikov. Hem yazarın, hem de toplumsal dizgenin tornasından.

Bu noktada, dalkavukça tavırlar takınması, sırnaşması onun ilerici ve liberalist (yani nihilist) olmasına engel midir ki? 

Okuyucuyu tenzih ederim: Aranızda böyleleri var mı?  Hem ‘o’, hem ‘bu’?

Rahat bir hayatı vardır Sitnikov’un. Sever rahat hayatı ve bu onun “liberal bir adam olmasına engel teşkil” etmez. (‘Liberal’, doğrusu, nihilist.)

Kadınlardan nefret eder, bunları zevkle ve sık sık açıklar ya, bakmayın siz Sitnikov’un kusuruna: doğuştan prenses olan karısı Durdoleosova’nın önünde el pençe divan durur, boyun eğer.

Zengin ve meyhanecidir babası Sitnikov’un. Kirlidir. Nihilizmi, onun içinden çıktığı aileden utanmasını gerektirir ve utanır. Ama pederinin her istediğini yapmak, atasının izni dışına çıkmamak boynuna bir halka gibi geçmiştir.

Nasılsınız ama? Ne şaşkınlık!

İşte bir şaşkınlık suretiniz daha: Sitnikov şu tür naralar da atıyor: “Kahrolsun otoriteler!”

Ne romantizm değil mi?

Eski üstadı Bazarov’u ve kendinden sonraki çömez Arkadiy’i bu şaşkın tanıştırır Kukşina’yla ve ardından da Odintsova’yla. Hani şu iğrendiği cinsin iki “asil” kahramanıyla...

Nedense ipler hep böylelerinin elinde olur. Nihilizm için ilk mağlubiyet kendisiyken, genel mağlubiyete de o ilk adımı attırmıştır. Bazarov’un sonu onun hamleleriyle belirmeye başlar.

Ya sonra?

Babalar ve Oğullar’ın “son-öykü” şeklindeki finalinde bay Turgenyev onu şu endamla karşımıza çıkartıyor:  “... büyük adam olmaya hazırlanarak Petersburg’da  oksijeni azottan ayıramayan, ama her şeyi inkâr eden, kendilerine son derece güvenen iki üç kimya öğrencisi ile, büyük Yeliseviç’le sürtüp duruyor. Kendi dediğine göre de Bazarov’un  ‘davasını’ devam ettiriyor. Biri geçenlerde ona dayak atmış, o da karşılığını vermekten geri kalmamış. Ne olduğu belirsiz dergilerden birinin bir köşesine sıkıştırılmış, neyi anlattığı anlaşılmayan bir yazısında ona dayak atanın ‘korkak’ olduğunu ima etmiş! Kendisinin söylediğine göre bu, hafif bir alaymış. Babası eskisi gibi ona istediğini yaptırıyor, annesi ise onu budala, edebiyat meraklısı biri sayıyor.”

İşin aslı, bu yazıda üstünde en çok durmak istediğim şu “dayak” meselesi ve verilen “ima”lı cevap!

Ve soruyorum haklı olarak, sırf bu yüzden, dayak-imalı cevap benzerliği yüzünden, sakın bir Sitnikov yer etmesin içimizde, yaşamasın?!

Likâ Edebiyat, S. 8 (1 Kasım 1998), s. 4.

NASILSINIZ?

5

uzayıp giden serin sesli ırmaklar akar bizim şiirimizden. kanın kırmızı sesi olur mısralarız. birikip engin denizler oluşturur yürek yangınlarımız. çetele tutarız. neyi tutarız? elbette günün ölümlü yüzünü! gecenin boşluğunu! ışıksızlığını günün. açlığı ve tahakkümünü. çizmeleri, çiğnenmeleri.

adına andlar edilen nesneler akar bizim şiirimizden. özgürlükler için, kısrak koşuşturmaları için, sonsuz gönençler, fırtınadan esişler için...

uykusuzluk atlarını koştururuz şiirimizde, çağlayan suratları, göğeren tabiatı, güneşin yükselen ışıklarını...

yeraltlarından öfke, sükut, kin, aşk, nefret, sevgi notları damıtırız şiirimizle. çarpan kanatlarıyla şiirimizin ah neler damıtırız. acı iklimler damıtırız. tezatlıklar damıtırız. gülüşler damıtırız...

ne yanışlarla yanıştır şiirimiz! yaş yanışları, çocuk yanışları, aşk yanışları, hasret yanışları...

uzayıp giden serin sesli ırmaklar akar bizim şiirimizden. Gülrenk fırtınalar ve esişler akar, başlar bir diriliş ve...

Adıyla O’nun.

Likâ Edebiyat, S. 5 (1 Ağustos 1998), s. 1.  

CAHİT ÇOLLAK'IN EMİRHANI NO: 49'A VEDAI FOTOĞRAFI

28 Ekim 2013- Cahit Çollak'ın Emirhanı'ndaki Uludağ Yayınları'nı devrettiği gün, oradan ayrıldıktan hemen sonra... İlk fotoğrafta uzakta giderken görülen yelekli kişi Cahit Abi...
Cahit Çollak'ın Emirhan'dan ayrıldığı o günü Bursa'da bir devrin kapandığı gün olarak görüyorum. Sonraki 3 yılı (vefatına kadar) geçirdiği mekânın kitaba ve yayıncılığa uygun bir mekan olmadığı ortadaydı. Dolayısıyla, Emirhan'dan ayrılışı sadece bir devrin sonu değil, bir yenilginin başlangıcı olarak görüyorum. Yenilgi Cahit Çollak'ın yenilgisi değil. Onun elverdiği kişilerin, Emirhan'daki kültürel ortama sahip çıkmamalarının yenilgisi...
Bu arada, bu fotoğrafları çektiğim gün, her akşamüstü olduğu gibi, Emirhanı'na uğramıştım. Baktım, Cahit Abi dükkanı kapattı, komşularıyla helalleşti, vedalaştı. Dertlendim, hüzünlendim. Aklımdan o kederli ânı fotoğraflamak geçti. Doğrusu ilk kez kendi dışımdaki insanların bilgisi oluyor bu andan...
Bu yazım ilk kez şu linkte yayımlanmıştı:
https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=10154891449004512&id=694789511
Ayrıca şu link de ilginçtir:
http://www.dunyabizim.com/soylesi/267/cahit-collakla-mulakat

06 TR 2020

1.

Travmayı danışacağız
Bad-ı sabaya
Gelir mi ufkumuzu ağartmaya
Uyanır mıyız bahara?

2.
İçsel çığlığı örtmeye
Dış cephede yalıtım

3.

"Devlet Mahallesi" "Harikalar Diyarı"

Ah olsaydı olsaydı

4.
Ölü tenler denizi
Elleriniz kin ahengi

5.
Arşiviniz etten belge
Candan tinden ölümden

6.
Tel örgüde yalnız serçe
Telörkuş dedim ona
Üç dize mazlumluğuna...

7.
Muhit diye bir sergi
Sanata koltuk değneği
Çiftlikten gelirmiş sesi
Şehrin yüksek tepesinden...

Ank., 4/8 Ocak 2020

BİR BOŞÇAVUŞUN TÜRKÜSÜ

Bütün mesuliyet benim. Neden söyledim türküyü. Böylece, evet söyleyerek,  kendim hazırladım boş’luğumu. Çavuşluk ise sözün gölgelenmesi için. ‘Bir’ neyin nesidir diyedurun, bin’in simgesi, binlerin herhangi biri...

Hangi vakitti, hangi mekândı, bilmiyorum. Bilinçsizliğim vakit ve mekân için geçerliydi. Türkü ise bütünüyle bir bilinç işiydi. Bile isteye söylüyordum.

Mırıldanma mı? Diyelim ki öyle. Ama ne korkunç yükseklikte duyulmuş sesim. “Haykırış!” denildi, “çığlık!”, “dik kafalılık!”, “ayaklanma!”, “isyan!”... Daha neler, neler...

Bazıları da tersinden söyledi. “Sessiz”mişim. Sadece ayaklarımın sesi duyuluyormuş. Tık, tık, tık...

O bazılarına göre, dudaklarım da kıpırdıyormuş kıpırdanmasına. Ama bu, bir sayıklama olabilirmiş ancak ve “kötü”ymüş, kötü... Çünkü, “Özgürlük!”, “Su”, “Kurtuluş!” yolunda yorumlanabilecek şeylermiş bu kıpırdanmalar...

Olabilirdi bütün bunlar. Olabilirdi ne demek. Öyleydi. Aynen, bütün bunlar doğruydu. Türküyü, dedim ya, söylüyordum ve bilinçliydim. Hatta, arada bir ıslık ta ekliyordum ona. El ve ayaklarımla tuttuğum ritim mi? Dahil oluyordu yer yer onlar da türküye.

Bütün bunların suç teşkil ettiğini bilmiyor muydum? Hayır, hayır... Bu doğru değil. Doğrusu, her şeyin,  her an olabileceğini düşünüyordum.

Şuna inanın ki, en çok düşündüğüm buydu. Bütün benliğimi tırmalayan, yapıştığı yakamdan hiç düşmeyen bu düşünceyi atmak için yapmadığım iş, denemediğim deney, başımı vurmadığım yol yoktu.

Bütün bunlardan sonra, benim, yani bir boşçavuş’un türküsünü merak mı ediyorsunuz? Ededurun efendim!

Likâ Edebiyat, S. 7 (1 Ekim 1998), s. 4.
Bu metni okuyan şunu da okuyor: Boşçavuş Söylüyor
Bu menti okuyan şunu da okuyor: İkinci Bir Boşçavuşun Türküsü